Je gedachten delen, advies vragen of je hart luchten? Steeds vaker grijpen we naar AI in plaats van naar een vriend of familielid. Nieuw onderzoek toont een opvallende trend: bijna de helft van de Nederlanders (18-40) bespreekt persoonlijke zaken liever met een AI-assistent. Waarom die verschuiving?
Liefde, stress op het werk of belangrijke levenskeuzes: dit zijn de onderwerpen waar we traditioneel met onze beste vrienden of familie over spraken. Maar anno 2026 is er een nieuwe vertrouweling in opkomst: kunstmatige intelligentie. Onderzoek van Douwe Egberts wijst uit dat bijna de helft van de Nederlandse mannen en vrouwen tussen 18 en 40 jaar AI gebruikt voor persoonlijke of emotionele gesprekken. En het gaat verder dan alleen feitelijke vragen.
Je virtuele therapeut: AI als veilige haven
Denk je aan vragen als ‘Hoe vertel ik mijn beste vriend wat ik voor hem voel?’ of ‘Wat zeg ik tegen een vriendin van wie de vader net is overleden?’, dan komt AI verrassend snel in beeld. Twee op de drie AI-gebruikers bespreken met de assistent dingen die ze anders waarschijnlijk met een echt persoon hadden gedeeld. Bovendien gebruikt meer dan de helft AI om moeilijke gesprekken voor te bereiden, bijvoorbeeld om de juiste woorden te vinden of te oefenen wat ze willen zeggen.
Waarom deze voorkeur voor een digitale oren? Het onderzoek toont aan dat we anderen niet tot last willen zijn, of het gevoel hebben dat vrienden en familie te druk zijn. Daarnaast speelt de angst voor een oordeel of om niet begrepen te worden een grote rol. AI neemt veel van deze sociale drempels weg en kan zo voelen als een veilige, begripvolle vriend die niet snel oordeelt.
De Empathieparadox: begrijpt AI je écht?
Hoewel bijna de helft van de gebruikers zich na een gesprek met AI begrepen voelt, geeft bijna evenveel aan daarna alsnog behoefte te hebben aan contact met een echt persoon. Dit is een fascinerende tegenstelling die gedragsdeskundigen de ‘empathieparadox’ noemen: we zoeken steun bij AI, maar verlangen nog steeds naar menselijke verbinding. Sociaal psycholoog Stijn Boermans beaamt dit: “AI wordt steeds beter in de vorm van empathie, maar juist de wederkerigheid en frictie die menselijke relaties betekenisvol maken, ontbreken bij AI.”
De behoefte aan menselijke verbinding is groter dan ooit. Eén op de vier Nederlanders voelt zich regelmatig eenzaam, en één op de drie heeft behoefte aan meer betekenisvolle menselijke connecties. De ironie wil dat we, ondanks deze behoefte, steeds vaker de weg naar AI vinden.
De keerzijde: verlies van sociale spieren?
Naast de voordelen kleven er ook risico’s aan deze trend. Oplettend is dat een groot deel van de AI-gebruikers zich zonder hun digitale assistent onzeker voelt in sociale situaties, vooral onder jongeren tussen de 18 en 25 jaar. Zij voelen zich bijvoorbeeld onzeker om een ruzie bij te leggen of gevoelens te uiten zonder AI eerst om advies te vragen. Eén op de zes jongere gebruikers geeft zelfs aan sinds de komst van AI minder betekenisvolle gesprekken in het echte leven te voeren.
Gedragspsycholoog en AI-expert Sanne Cornelissen ziet de positieve kanten van AI, maar waarschuwt voor het verliezen van sociale vaardigheden. “AI kan helpen om een moeilijk gesprek voor te bereiden en je met meer vertrouwen het gesprek aan te laten gaan. Mijn zorg is dat we steeds bevestiging nodig denken te hebben voordat we zelf iets durven zeggen. Zo kan een neerwaartse spiraal ontstaan. Tegelijk dreigt de oefening van onze sociale vaardigheden stilletjes te verdwijnen. Sociale vaardigheden werken als een spier: ze hebben training nodig, en daar horen soms ongemakkelijke momenten bij.”
Zelf ervaren? Bezoek De Prompt Expositie
Ben je benieuwd naar de diepgaande gesprekken die mensen met AI voeren? Douwe Egberts, initiatiefnemer van dit onderzoek, vraagt in aanloop naar de Week tegen Eenzaamheid aandacht voor de rol van AI én de waarde van menselijke verbinding. Bezoek op 22 en 23 september de gratis Prompt Expositie ‘Wat zou je doen als je mij was?’ in Amsterdam. Je ziet er honderden echte, geanonimiseerde vragen, twijfels en gevoelens die aan AI zijn voorgelegd. En nog beter: je kunt er onder het genot van een kop koffie ook aanschuiven voor een écht gesprek met iemand anders.
De Prompt-Expositie is op 22 en 23 september van 9.00 tot 17.00 uur geopend aan de Utrechtsestraat 44A, 1017 VP in Amsterdam.
